Η ακάματη Στέλλα Πετρίδου μάς παρουσιάζει τη δέκατη τέταρτη κατά σειρά ποιητική της συλλογή με τίτλο «Παντούμ». Έχοντας ήδη ασχοληθεί σε προηγούμενα βιβλία της με τις ποιητικές φόρμες των χαϊκού, των τάνκα, των ροντέλων, των τριολέτων, των σονέτων και των λίμερικ, αποφάσισε στο νέο λογοτεχνικό της πόνημα να καταπιαστεί με ένα εξίσου απαιτητικό ποιητικό είδος, το παντούμ.
Το παντούμ έχει συνδεθεί στη λογοτεχνική ιστορία της χώρας μας με τον νομπελίστα ποιητή Γιώργο Σεφέρη, αν και είχε παρουσιαστεί προγενέστερα στην ποίηση του Κωστή Παλαμά και του Μάρκου Τσιριμώκου. Κατά τα μεταγενέστερα χρόνια ελάχιστοι ποιητές και ποιήτριες ασχολήθηκαν με το συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος[1], γεγονός που καταδεικνύει το «λογοτεχνικό ρίσκο» που ανέλαβε η Πετρίδου αφιερώνοντας ένα ολόκληρο βιβλίο σε αυτό. Πρόκειται, ωστόσο, για ένα ρίσκο, το οποίο, όπως θα διαπιστώσουμε, δεν απέτρεψε την επιτυχή έκβαση του εγχειρήματος.
Δεδομένου του ότι, όπως προαναφέρθηκε, το παντούμ αποτελεί, εν πολλοίς, ένα άγνωστο ποιητικό είδος για το ελληνικό αναγνωστικό κοινό, η Πετρίδου έγραψε έναν πρόλογο με σκοπό να μας παρουσιάσει τα βασικά τεχνικά χαρακτηριστικά του είδους, καθώς και την πορεία του μέσα στο λογοτεχνικό γίγνεσθαι, καταλήγοντας στη διαδρομή του εντός της ελληνικής επικράτειας.
Εν συνέχεια, όπως είναι αναμενόμενο, το λόγο έχουν τα ποιήματα. Η συλλογή αποτελείται από 30 ποιήματα, έκαστο εκ των οποίων (πλην ενός) περιλαμβάνει 8 τετράστιχα. Η θεματολογία της περιλαμβάνει ερωτικά και πολιτικά-κοινωνικά ποιήματα, ενώ ξεχωριστή θέση κατέχουν εντός της δύο ποιήματα που είναι αφιερωμένα στην κόρη της ποιήτριας που πρόσφατα ενηλικιώθηκε.
Ο Έρωτας κάνει την εμφάνισή του ήδη από το πρώτο ποίημα της συλλογής με τίτλο «Νύχτα γιορτινή» (σελ. 13). Πράγματι, όπως φανερώνει και ο τίτλος, ο Έρωτας είναι για το ποιητικό υποκείμενο μια γιορτή με φόντο τη φεγγαρόλουστη νύχτα.
«Ψηλά το φεγγάρι απίθανο μοιάζει,
μικραίνει η ώρα κι ο φόβος σωπαίνει
κι ο πόθος σεργιάνι αρχινά και οργιάζει,
καθώς η φωτιά του έρωτα επιμένει».
Δυο λέξεις μόνο αρκούν για να προκαλέσουν το ερωτικό σκίρτημα και να συνταράξουν τους εραστές, οδηγώντας τους σε μια ανθοφορούσα Γη της Επαγγελίας («Παράδεισου ζάλη», σελ. 20).
«Δυο λέξεις ζεστές κι η καρδιά φτερουγίζει,
στο φως ταξιδεύουν σιωπή και σκοτάδι,
λουλούδι η αγάπη, στο άπειρο ανθίζει
κι ευχές ξεγλιστρούν στης ψυχής το πηγάδι».
Η φλόγα του Έρωτα γίνεται η ζωογόνος δύναμη, «γλυκός πειρασμός και αμαρτία» («Αγρύπνια», σελ. 26) που κρατά άγρυπνους τους εραστές. Ενίοτε, όμως, αυτή η αγρύπνια πηγάζει από το φόβο της απώλειας του Έρωτα («φόβος είναι η αγάπη πως θα πάψει», «Απάτη», σελ. 27). Είναι οι ώρες εκείνες που «στο σφαγείο της σιωπής κρεμιέται ο πόνος» (ό.π.), που «τα καλοκαίρια φέρνουν τους χειμώνες» («Χειμώνες», σελ. 14) και οι εραστές μένουν μετέωροι στο διάβα του χρόνου. Ως εκ τούτου, ο Έρωτας σε αυτή τη συλλογή μοιάζει μ’ ένα εκκρεμές: άλλοτε είναι στιγμές που «μια πληγή πάντα αφήνουν ανοιχτή, μα κι αιώνια» («Οι στιγμές», σελ. 15) κι άλλοτε είναι «φιλί, που στα χείλη […] απλώνει[ς] τη γλύκα» («Τ’ Αυγούστου πλημμύρα», σελ. 21).
Από το εκκρεμές του Έρωτα μεταβαίνουμε σε δύο ποιήματα όπου απουσιάζει το στοιχείο της ταλάντευσης, καθώς πραγματεύονται την αγάπη της μητέρας για το παιδί της που ετοιμάζεται ν’ ανοίξει τα φτερά του. Στο πρώτο ποίημα με τίτλο «Νέα πλεύση» (σελ. 30) το τέκνο παρομοιάζεται με καραβάκι που ετοιμάζεται να αφήσει το απάγκιο λιμάνι της μητρικής αγάπης. Το συνοδεύουν οι ευχές και οι συμβουλές της μάνας αλλά και η παρουσία της που πλέον λαμβάνει διαφορετική μορφή («ευχή μου, τροχιά μακρινή να χαράξεις/κι εγώ φυλαχτό θα γυρνώ στη ζωή σου»). Με τον ίδιο τρόπο περιγράφεται η παρουσία της μάνας και στο έτερο σχετικό ποίημα με τίτλο «Μόλις 18!» (σελ. 31). Το κορίτσι έγινε πλέον γυναίκα, όσο κι αν η μητέρα δυσκολεύεται να το συνειδητοποιήσει («τα χρόνια που φύγαν τα μέτρησα δέκα,/μα, συν άλλα οκτώ, σε ορίζουν μεγάλη»). Πλέον, θα μπορεί να τη συντροφεύει μόνο ως «φυλακτό στης ψυχής […] την άκρη», ως φύλακας-άγγελος που θα την προστατεύει από «του φθόνου το βλέμμα».
Στο τελευταίο κομμάτι της συλλογής ξεχωρίζουν τα ποιήματα με κοινωνικό και πολιτικό προσανατολισμό. Στο ποίημα «Μνήμες του Οκτώβρη» (σελ. 37), η Πετρίδου αναφέρεται στη φρίκη του πολέμου, κατά τη διάρκεια του οποίου «κανείς νικητής του θανάτου δε βγαίνει,/οργώνει ο φονιάς και θερίζουν τα μίση». Η ποιήτρια συλλαμβάνει, λοιπόν, σε δύο στίχους αυτό που οι παγκόσμιοι ηγέτες προσποιούνται πως δεν καταλαβαίνουν: στον πόλεμο δεν υπάρχουν νικητές και ηττημένοι, μόνο νεκροί.
Φυσικό επακόλουθο του πολέμου είναι η προσφυγιά. Στο ποίημα με τίτλο «Πρόσφυγας» (σελ. 40), η ποιήτρια αντικρίζει τον κόσμο μέσα από τα μάτια ενός προσφυγόπουλου («Μικρό πλασματάκι, σε μια άδεια αγκάλη/[…] με δίχως αγάπη, με δίχως πατρίδα»). Ζώντας στη Μυτιλήνη γνωρίζει από πρώτο χέρι το δράμα των προσφύγων, το οποίο περιγράφει εύγλωττα στους δύο πρώτους στίχους του ποιήματος που τιτλοφορείται «Δραπέτης θανάτου» (σελ. 41): «Μια θάλασσα δάκρυα σε σώματα άδεια, παλάμες κουπιά που ουρλιάζουν βοήθεια». Σε μια θάλασσα που γίνεται «υγρό ναρκοπέδιο», το ποιητικό υποκείμενο στέκεται αλληλέγγυο στης γης τους κολασμένους («εκδίκηση παίρνω στης γης μου τον χάρτη,/τα σύνορα ανοίγω κι αφήνομαι χώμα»).
Η συλλογή ολοκληρώνεται με το ποίημα «Επιβίωση» (σελ. 43) που περιγράφει τη μοναξιά της μητρόπολης. Σε μια αφιλόξενη πόλη, οι κάτοικοι γίνονται «σκιές στα υπόγεια». Η «νύχτα ατέλειωτη», οι δρόμοι έρημοι και ο φόβος βασιλεύει. Ο αγώνας για επιβίωση είναι η μοναδική έγνοια των ανθρώπων. Άγνωστοι μεταξύ αγνώστων, «σαλεύουν από πείσμα». Η ζωή μοιάζει να βρίσκεται σε κώμα, καθώς συνεχίζεται η ατέρμονη πάλη για την επιβίωση. Μόνη ελπίδα μια σπίθα σωτηρίας που «φέγγει ακόμα» και προσπαθεί «να πάει τον πόθο ένα βήμα παραπέρα».
Συνοψίζοντας, θα λέγαμε ότι με τη συλλογή «Παντούμ» η Στέλλα Πετρίδου κατορθώνει, με περίσσεια τέχνη και μαστοριά, να ανταποκριθεί στις τεχνικές απαιτήσεις αυτού του εξωτικού ποιητικού είδους, ενώ, ταυτόχρονα, επιτυγχάνει να το ανανεώσει θεματολογικά και να του δώσει νέα πνοή, ώστε να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της εποχής μας. Ως εκ τούτου, βάζει το δικό της λιθαράκι στην προσπάθεια για τη διάδοση στη χώρα μας του, εκ Μαλαισίας ορμώμενου, παντούμ, και προσφέρει στο αναγνωστικό κοινό μια ιδιαίτερη αισθητική εμπειρία.
Πρώτη δημοσίευση: Diastixo.gr
[1] Αξίζει εδώ να σημειώσουμε τη συμβολή του Κώστα Κουτσουρέλη και της Σοφίας Κολοτούρου στη διάδοση του συγκεκριμένου είδους, καθώς και όλων των μορφών της ποίησης σε αυστηρές μορφές, μέσω του ιστολογίου «Νέοι ήχοι στο παμπάλαιο νερό». Το ιστολόγιο λειτούργησε από το 2009 έως το 2011 (α΄ περίοδος), σταχυολογώντας την ποιητική παραγωγή της τριακονταετίας 1981-2010, και από το 2012 έως το 2016 (β΄ περίοδος), με την προσθήκη στην ομάδα των ανθολόγων του Θάνου Γιαννούδη, του Ααρών Μνησιβιάδη και της Έλενας Σταγκουράκη, παρουσιάζοντας, μαζί με τα ήδη υφιστάμενα, ποιήματα της πεντηκονταετίας 1931-1980. Την εικαστική επιμέλεια του ιστολογίου είχε η Μαρία Γιαγιάννου. Για περισσότερες πληροφορίες βλ. https://pampalaionero.wordpress.com/.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου